رئیس مرکز آموزش عالی  کاشمر گفت: تدوین سند توسعه پایدار منطقه ترشیز شامل شهرستانهای کاشمر، خلیل آباد و بردسکن بر مبنای آینده پژوهی ضروری است.

دکتر هادی معماریان  در گفتگو با روابط عمومی مرکز نوآوری  و شتابدهی ترشیز با بیان اینکه توسعه ملی و توسعه منطقه‌ای وابسته به توسعه همه‌جانبه سایر بخش‌ها و با تمرکز بر پتانسیل‌ها و منابع و از طریق مدیریت یکپارچه و مشارکتی (راهبردی) و با در نظر گرفتن عدم قطعیت های آینده محقق می‌شود؛ گفت: منطقه ترشیز شامل شهرستان های کاشمر، خلیل آباد، بردسکن و کوهسرخ نیز همانند سایر مناطق کشورمان نیازمند “توسعه پایدار و مدبرانه” است تا ضمن تکیه بر استعدادها و ظرفیت های بی نظیر ملی و منطقه‌ای، با عبور امن از محدودیت‌های طبیعی و بحران‌های آب و محیط زیست چه در حال حاضر و چه در آینده، و با “الگوهای اجرایی مشارکت مردمی” و تدوین “چشم‌انداز مشترک” و “هم‌افزایی و همگرایی” هر چه بیشتر متولیان امر، مسیر پایداری را با موفقیت طی نماید.

وی افزود: توسعه پایدار به معنای تلفیق اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی برای حداکثرسازی رفاه انسان فعلی بدون آسیب به توانایی نسل های آتی برای برآوردن نیازهایشان می باشد که در این میان “آینده” و عدم قطعیت‌های مترتب بر آن نقش کلیدی در برنامه ریزی توسعه پایدار خواهند داشت.

وی در ادامه با تاکید بر لزوم توجه به موضوع”آینده پژوهی” گفت: این موضوع شامل مجموعه تلاش‌هایی است که با جستجوی منابع، الگوها، و عوامل تغییر یا ثبات، به تجسّم آینده‌های بالقوّه و برنامه‌ریزی برای آنها می‌پردازد.

به گفته او  پذیرش نقش اراده انسان  درتحقق آینده ای بدیل، دستمایه‌ای برای واکاوی و جست وجوهای تازه برای شناسایی و دسته بندی گونه‌های مختلف آینده شده و بر این قیاس آینده پژوهان چهار گونه ی آینده ممکن، باورپذیر، محتمل و مطلوب را توصیف کرده و مدل سازی می‌کنند. بدین منظور باید از روش‌های علمی آینده پژوهی مانند: راهکار دلفی، تحلیل روندها، تحلیل پیشران ها، سناریوپردازی، چشم انداز سازی، نقشه راه و مدل سازی و شبیه‌سازی جهت تدوین سند توسعه پایدار آینده بهره گرفت.

وی آینده‌پژوهی برای منطقه ترشیز را ضروری دانست و گفت: پهناور بودن سرزمین ایران و ویژگی های خاص جغرافیایی، اقلیمی و زیست محیطی آن سبب شده که از ۴۱ نوع حادثه طبیعی شناخته شده درجهان، ۳۱ نوع آن در ایران امکان وقوع داشته باشد که سیل، خشکسالی و زمین لرزه دراین میان بیشترین سهم را به خود اختصاص داده، به نحوی که هر از گاهی یکی از این سوانح طبیعی بخشی ازکشور را تخریب کرده و خسارات زیادی وارد می سازد و منطقه ترشیز نیز از این امر مستثنی نبوده و در طول تاریخ، همیشه، کل منطقه یا بخشی از آن با این سوانح طبیعی درگیر بوده و از آن ها آسیب‌دیده است.

رئیس مرکز آموزش عالی کاشمر با بیان اینکه هم اکنون نیز گرمایش زمین و تغییر اقلیم ناشی از تخریب در محیط زیست علاوه بر بحران‌های طبیعی یکی از منابع عدم قطعیت و تغییر در برنامه‌ریزی‌های آینده در منطقه محسوب می‌شود؛ ابراز کرد: آینده‌پژوهی در کنار علوم دیگر ابزار خوب و دقیقی برای مدیریت بحران و غلبه بر بلایای طبیعی و انسانی است که در حال حاضر هم باید نگاه مدیریت بحرانی مسئولین و مردم منطقه به مدیریت ریسک تغییر کند، چرا که مدیریت ریسک مقدم بر مدیریت بحران است.

وی افزود : شهرستان کاشمر و منطقه ترشیز که در منطقه اقلیمی گرم و خشک استان قرار دارد به شدت تحت تاثیر پیامدهای تغییر اقلیم قرار می گیرد و  رودخانه ها به عنوان شریان های حیاتی منشا گرفته از حوضه های آبخیز و تغذیه کننده سفره های آب زیرزمینی اولین مؤلفه حیاتی متأثر از پدیده تغییر اقلیم هستند. تنها با تحلیل داده های هواشناختی در دسترس از ۳۰ سال گذشته در شهر کاشمر برآورد می‌شود که با توجه به روند افزایشی دما، ساعات آفتابی و میزان تبخیر و در مقابل با توجه به روند کاهشی میزان بارش، در آینده مراکز جمعیتی منطقه ترشیز با کمبود منابع آبی سطحی در رودخانه ها و فشار بر منابع باقیمانده آب زیرزمینی تحت تاثیر شرایط گرمایشی اتمسفر مواجه خواهند شد.

معماریان تصریح کرد: خشکسالی، برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی و در نهایت فرونشست زمین، از جمله بحران‌های جدی شهرستان کاشمر و منطقه ترشیز محسوب می‌شوند، بطوریکه هم اکنون دشت کاشمر با فرونشست تجمعی بیش از ۳۰ سانتی‌متر، رکورددار فرونشست زمین در کشور به شمار می‌رود.

وی افزود : مطالعات و شواهد تاریخی و همچنین سیلاب های اخیر در سال های ۹۸ و ۹۹ نشان می دهد که منطقه ترشیز و بخصوص مناطق کوهستانی آن مانند  کوهسرخ دارای پتانسیل سیلخیزی بالایی هستند و متأسفانه برنامه ریزی ها و ساخت وسازهای شهری در این منطقه نیز به هیچ عنوان نتوانسته جهت کاهش خسارات سیلاب ها عمل کند بطوریکه به گفته مسئولان شهری کاشمر، ۴۰ درصد شهر بخصوص مناطق توسعه یافته در دو دهه اخیر در مسیل ساخته شده است.

وی گفت: بررسی تحلیل سری زمانی بارش کاشمر و شاخص خشکسالی SPI نیز نشان می‌دهد که حوزه آبخیز دشت کاشمر در بازه های ۶ ماهه و ۱۲ ماهه و در دوره ۱۳۶۸ تا ۱۳۹۷ بطور متناوب تجربه خشکسالی هوشناسی را داشته است. سری زمانی شاخص خشکسالی آب زیرزمینی PSI در چاه های مشاهداتی نیز نشان می دهد که دشت کاشمر در سه دهه اخیر وارد فاز خشکسالی شدیدی شده است.

یک پژوهشگر محیط زیست و توسعه پایدار  یادآورشد؛ پیش بینی محل وقوع زلزله احتمالی در استان خراسان رضوی با استفاده از روش شبکه عصبی مصنوعی نیز نشان می دهد که بیشترین احتمال وقوع زلزله در منطقه مرکزی متمایل به غرب استان (شهرستان کاشمر و جنوب شرق شهرستان های سبزوار و بردسکن) با احتمال ۳۰ درصد  بالاتر نسبت به سایر مناطق پیش‌بینی شده‌است.

به گفته او هیچگونه سند یا مطالعه‌ای که در آن روند توسعه منطقه را بر اساس بحران‌های پیش رو آینده‌نگاری کرده باشد وجود ندارد و در هیچ یک از ادارات و سازمان‌های اجرایی منطقه نمی توان میز یا کارگروه برنامه‌ریزی بر مبنای آینده‌پژوهی را یافت.

معماریان ابراز کرد: تا کنون روند ساخت و ساز و توسعه شهری بر مبنای مدیریت ریسک نبوده و در همین شهر کاشمر عمده ساخت و سازهای جدید بدون در نظر گرفتن حریم از گسل زلزله خیز درونه و مسیل های خطرناک در حال انجام است و روند استخراج آب از سفره های آب زیرزمینی و مصرف آن در بخش کشاورزی و شهری به هیچ عنوان بیانگر کنترل برداشت و مصرف در شرایط خشکسالی نیست.

وی اظهار داشت:  بخش کشاورزی نیز (که ۸۰ درصد اشتغال و درآمد منطقه را شامل می شود) بدون برنامه مدونی در حال حرکت بوده و اصول برنامه ریزی و مدیریت کشت وکار رعایت نشده و تعیین الگوی بهینه کشت بر مبنای تغییر اقلیم در آینده صورت نگرفته است همچنین بخش معدن و معدن کاوی بدون رعایت اصول زیست محیطی در حال فعالیت و بهره برداری شدید از منابع طبیعی است و منابع طبیعی منطقه و بخصوص گیاهان استراتژیک دارویی در بسیاری از موارد بدون مدیریت و به ثمن بخس توسط بخش خصوصی به تاراج می رود که با این شرایط توسعه پایدار در آینده برای این منطقه قابل تحقق نیست.

 

27 خرداد 1399
ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.